Pterjium (Sarı Leke) — Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Seçenekleri
20 Mayıs 2026· Sars Optik5 dk okuma
Pterjium (Sarı Leke) — Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Seçenekleri
Pterjium, halk arasında "sarı leke" veya "et tabakası" olarak bilinen, göz akı üzerinde oluşan ve kornea üzerine doğru ilerleyebilen, üçgensel pembe-beyaz doku büyümesidir. Akdeniz ikliminde ve güneşli bölgelerde yaşayanlarda yaygın. Türkiye Akdeniz ve Ege kıyılarında popülasyonun %5-10'unda görülür.
Pterjium Nedir?
Pterjium, bulbar konjonktiva (göz akı üzerini kaplayan ince zar) bölgesinden başlayıp kornea üzerine doğru yavaşça uzayan fibrovasküler doku kütlesidir. Kelime Yunanca "küçük kanat" anlamına gelir — şekli kanada benzer.
Pinguecula ile karıştırılmamalıdır:
Pinguecula: Sarı renkli kabarık doku, kornea sınırına ulaşmaz, görme etkilenmez
Pterjium: Kornea üzerine ilerler, ileri evrede görme etkiler
Pterjiumun Sebepleri ve Risk Faktörleri
Ana Sebep — UV Maruziyeti
Pterjium gün ışığında çok zaman geçirenlerin hastalığıdır:
Çiftçi, balıkçı, denizci, inşaat işçisi
Tropikal/subtropikal bölgelerde yaşayanlar
Akdeniz, Ege, Karadeniz kıyı şeritleri
Yüksek rakım (kayak yapanlar)
Türkiye'de pterjium oranı:
İstanbul / Marmara: ~%3
İzmir / Ege: ~%6-8
Antalya / Akdeniz: ~%10-12
Diğer Risk Faktörleri
Kuru iklim — gözyaşı buharlaşması artar
Toz, rüzgar maruziyeti — kronik iritasyon
Genetik yatkınlık — aile öyküsü
Erkek cinsiyet — 2:1 erkek/kadın
40+ yaş — yıllar süren UV birikimi
Belirtiler
Erken evre pterjium çoğunlukla asemptomatik — kişi farkına bile varmaz. İlerledikçe:
Erken Evre (1-2 mm)
Görsel olarak fark edilen kırmızı / pembe leke göz akında
Hafif kuruluk hissi
Ara sıra kaşıntı
Orta Evre (kornea sınırına ulaşan)
Sürekli kuruluk, yabancı cisim hissi
Ara sıra kanama (özellikle ovuşturma sonrası)
Hafif astigmat — gözlük numarası "değişti" gibi hissedilebilir
İleri Evre (kornea üzerinde 3+ mm)
Astigmat belirginleşir — görme bulanıklığı
Çift görme (ileri vakalarda)
Kornea merkezini örterse görme keskinliği düşer
Estetik kaygı
Pterjium Görme Kaybı Yapar mı?
Erken evrede yapmaz. Ama tedavi edilmezse:
Kornea üzerinde astigmat indükler (genelde 0.50 - 2.00 D)
4-5 mm korneayı kapladığında görme keskinliği düşer
Pupil hizasına ulaşırsa kalıcı görme bozukluğu
Bu yüzden ilerleme takibi önemlidir — özellikle 30+ yaş başlangıçlılarda.
Tanı
Göz doktoru pterjiumu biyomikroskopla (slit lamp) görsel olarak tanır:
Doku şekli, boyutu, ilerleme hızı
Kornea üzerinde mesafe (mm)
Vaskülarizasyon yoğunluğu — kırmızılık derecesi
Astigmat ölçümü (refraksiyon)
Fotoğraf çekimi — ileride karşılaştırma için
Tanıda diğer doku büyümeleri ayırt edilir:
Pinguecula — kornea sınırına ulaşmaz
Konjunktival nevüs — pigmentli, sabit
Skuamoz hücreli karsinom — nadir ama kötü huylu, hızlı büyüyen
Tedavi Seçenekleri
1. Konservatif Yaklaşım (Erken Evre)
Pterjium 2 mm'den küçük + görme etkilemiyorsa:
UV koruma: %100 UV bloklayan güneş gözlüğü her dış mekanda. Pterjium ilerlemesinin tek kanıtlı önleyicisi.
Anti-inflamatuar damla: İritasyon dönemlerinde kortikosteroid kısa süreli (göz doktoru reçetesi)
Yıllık takip: Boyut ölçümü, ilerleme hızı değerlendirme
2. Cerrahi Çıkarma (İleri Evre veya Görme Etkileniyorsa)
Endikasyonlar:
Kornea merkezine 3 mm'den fazla yaklaşmış
Astigmat 1.50 D üzeri görme bozar
Estetik kaygı şiddetli
Tekrarlayan iltihap, kanama
Yöntemler:
a. Konjunktival Otogreft (Altın Standart)
Pterjium çıkarılır → açılan boşluğa kendi göz akından alınan sağlam doku dikilir. Tekrarlama oranı %5-10.
b. Amniyon Membran Greft
Pterjium çıkarılır → açılan boşluğa insan plasentasından elde edilen amniyon membran yapıştırılır. Otogreft mümkün değilse (büyük lezyon) tercih edilir. Tekrar %10-15.
c. Sadece Eksizyon (Eski Yöntem)
Pterjium kesilir, hiçbir greft kullanılmaz. Tekrarlama oranı %30-50 — günümüzde önerilmiyor.
d. Anti-VEGF / Mitomycin C
Cerrahiye ek olarak mitomycin C (anti-proliferatif) veya bevacizumab damlası — rekürrans riskini azaltır ama kornea toksisite riski var.
Ameliyat Süreci
Lokal anestezi (göz uyuşturma damlası + enjeksiyon)
30-45 dakika
Aynı gün taburcu
1 hafta antibiyotik + steroid damla
2 hafta sonra dikiş alımı (otogreftte)
6 hafta tam iyileşme
Sonrası — Ne Yapılır, Ne Yapılmaz
✅ 2 hafta ağır yorma yok, dış mekanlar limitli
✅ 6 hafta spor, yüzme yasak
✅ Güneş gözlüğü her gün, ömür boyu (yeni pterjium gelişmesin)
❌ Ovuşturma yok
❌ Toz, rüzgar maruziyeti
Önleme — UV Korumanın Önemi
Pterjium önlenebilir hastalıktır:
1. Güneş Gözlüğü (Birinci Korunma)
%100 UV bloklu veya UV400 etiketli gözlük
Geniş camlı / wrap-around modeller (yanlardan UV girmesin)
Sürüş, deniz, kayak — UV en yoğun
Bulutlu havada bile UV %80 geçer — yine takılmalı
2. Şapka
Geniş şapka kenarı %50 ek UV koruması sağlar. Beyzbol şapka gibi tek yön kenarlık değil, fötr / safari tipi 360° kenarlı tercih edilir.
3. Çocuklukta Başlama
Pterjium 40+ yaşta belirir ama birikimi çocuklukta başlar. Türkiye Ege'de çocukların erken yaşta güneş gözlüğü kullanması ileride pterjium riskini düşürür.
4. Çalışma Ortamı
Çiftçi, balıkçı, inşaat işçisi: UV-korumalı iş güvenlik gözlüğü
Açıkhava sporcuları (golf, tenis, koşu): spor güneş gözlüğü
Su yansıması UV'yi 2x'e çıkarır — denizci, sörfçü, balıkçı en yüksek risk
Sık Sorulan Sorular
Pterjium kanser midir?
Hayır — pterjium selim (iyi huylu) doku büyümesidir. Kanserleşmez. Ama nadiren skuamoz hücreli karsinom pterjiumla karıştırılabilir — şüpheli durumda biyopsi.
Pterjium ameliyatı estetik mi sayılır?
SGK kapsamı şartlı: görme keskinliği etkileniyorsa veya astigmat 1.50 D+ ise tıbbi sayılır, kapsamda. Sadece estetik şikayet için kapsamda değil.
Pterjium kendiliğinden geçer mi?
Hayır — bir kez oluştuktan sonra kendiliğinden gerilemez. Sadece UV koruma ile ilerlemesi yavaşlatılabilir.
Ameliyat sonrası tekrar oluşabilir mi?
Evet — özellikle ilk 12 ayda. Otogreft yöntemi ile tekrarlama riski %5-10. UV koruma ömür boyu zorunlu.
Çocuklarda pterjium görülür mü?
Çok nadir — 30 yaş altında pterjium görülürse şüphelenilir, immün yetmezlik veya sürekli aşırı UV maruziyeti düşünülür.
Göz akında leke, kabarıklık veya değişiklik fark ediyorsanız Sars Optik İzmir Menderes mağazamızda muayene aldırın. UV koruma için önerilerimize göz atın — Akdeniz ikliminde pterjium önlemenin en etkili yolu doğru güneş gözlüğü. Güneş gözlüğü →