Gözlük Reçetesi Nasıl Okunur? Tüm Değerleri Açıkladık
Optisyenden veya göz doktorundan aldığınız reçetede bir sürü rakam ve kısaltma vardır: OD, OS, SPH, CYL, AXIS, ADD, PD. Bu rehber her bir terimin ne anlama geldiğini, nasıl okunduğunu ve siz farkında olmadan nelerin önemli olduğunu adım adım anlatıyor.
Reçetede Karşılaşacağınız Temel Kısaltmalar
Tipik bir gözlük reçetesi şöyle görünür:
| SPH | CYL | AXIS | ADD | PD | |
|---|---|---|---|---|---|
| OD (sağ göz) | -2.00 | -0.75 | 90 | +2.00 | 32 |
| OS (sol göz) | -1.75 | -0.50 | 95 | +2.00 | 31 |
OD ve OS — Hangi Göz?
- OD (Oculus Dexter): Sağ göz
- OS (Oculus Sinister): Sol göz
- Bazen R (right) ve L (left) de kullanılır
Reçetenin üst satırı genelde sağ, alt satırı sol gözdür. İki gözün değeri farklı olabilir — bu normal, her gözün ihtiyacı bağımsızdır.
SPH (Sphere — Küresel) — Asıl Numaranız
Miyop veya hipermetropun derecesini gösterir, diyoptri (D) birimiyle ölçülür.
- Negatif (-): Miyop — uzağı net göremiyorsanız
- Pozitif (+): Hipermetrop — yakını net göremiyorsanız
- Plano veya 0.00: O gözde küresel düzeltme yok
Örnek: SPH -2.00 demek, -2 diyoptri miyopsunuz. Hafif-orta düzey.
| Diyoptri | Sınıflama |
|---|---|
| 0 — 3.00 | Hafif |
| 3.00 — 6.00 | Orta |
| 6.00 — 10.00 | Yüksek |
| 10.00+ | Çok yüksek (özel lens gerekir) |
CYL (Cylinder — Silindirik) — Astigmat Değeri
Astigmatınız varsa CYL kolonunda bir değer bulursunuz. Astigmat, gözün küresel olmayıp futbol topu gibi oval olmasıdır — ışık bir noktaya değil çizgiye odaklanır.
- Negatif değer: Standart yazım (Türkiye'de yaygın)
- 0.00 veya boş: Astigmatınız yok
- >2.00: Belirgin astigmat — özel hassas lens üretimi gerekir
AXIS — Astigmat Açısı
CYL varsa AXIS değeri vardır. 0° ile 180° arasında, astigmatın yönünü belirtir. AXIS değişimi optik kalite için kritiktir; 5° fark bile görsel netlikte fark yaratır.
CYL var ama AXIS yoksa reçete eksiktir — mutlaka optisyenden tamamlatın.
ADD — Yakın Görme İlavesi (Presbit)
40 yaş sonrası gelişen presbit için ek değer. Genelde +0.75 ile +3.00 arasıdır. Her iki gözde aynı değer olur. Sadece okuma gözlüğünde veya progresif/bifokal gözlükte kullanılır.
PD (Pupillary Distance — Pupil Mesafesi)
İki gözbebeği arası mesafe, milimetre cinsinden. Doğru PD, çerçevenin optik merkezini pupillere hizalar — yanlış PD baş ağrısı, çift görme yapar.
- Tek değer (örn. 62): İki pupil arası toplam mesafe
- İki değer (32/31): Her gözün burun ortasından mesafesi (monoküler PD) — özellikle progresif lens için gerekir
Diğer Olası Notasyonlar
Prizma (Prism) ve Taban (Base)
Çift görme (diplopi) varsa prizma reçete edilir. BU (Base Up), BD (Base Down), BI (Base In), BO (Base Out) yönü belirtir. Prizma reçetesi optisyen tarafından özel üretilir.
NV / DV / IV
- NV (Near Vision): Yakın gözlük (okuma)
- DV (Distance Vision): Uzak gözlük
- IV (Intermediate Vision): Orta mesafe (bilgisayar)
"Yeni Reçete" vs "Eski Reçete"
Türkiye'de reçeteler 1 yıl geçerlidir (Sağlık Bakanlığı yönetmeliği). Eski reçetenizle SGK ödemesi yapılmaz; yeni gözlük alırken son 1 yıl içinde alınmış reçete istenir.
Reçete Yorumlama Örnekleri
Örnek 1: Basit Miyop
OD: SPH -1.50 CYL 0.00 AXIS — PD 62
OS: SPH -1.75 CYL 0.00 AXIS —
İki gözde hafif miyop, astigmat yok. Standart tek odaklı lens yeterli.
Örnek 2: Astigmatlı Hipermetrop
OD: SPH +1.00 CYL -0.75 AXIS 180 PD 32/31
OS: SPH +1.25 CYL -0.50 AXIS 175
Hafif hipermetrop + astigmat. Toric lens veya astigmat düzeltmeli standart lens gerekir.
Örnek 3: 50 Yaş Üzeri — Progresif
OD: SPH -2.00 CYL -0.50 AXIS 90 ADD +2.00 PD 32
OS: SPH -1.75 CYL -0.50 AXIS 85 ADD +2.00 PD 31
Hem uzak (miyop + astigmat) hem yakın (presbit) düzeltmesi var. Progresif veya bifokal lens önerilir.
Reçete Aldıktan Sonra Atılacak Adımlar
- Reçetenin tam olduğunu kontrol edin — SPH, CYL (varsa), AXIS (CYL varsa), PD mutlaka olmalı
- Aciliyet seviyesini sorgulayın — diyoptri 1.00+ farklılaşmışsa eski gözlükle bilgisayar/sürüş yapmak güvenli olmayabilir
- Camı doğru seçin — yüksek diyoptride yüksek kırılma indisli (1.67, 1.74) ince cam, bilgisayar yoğun çalışanda mavi ışık filtre, sürüş için anti-yansıma
- Yıllık kontrol planlayın — özellikle çocuklar ve 40+ yaşta numara hızlı değişir
En Sık Sorulan Sorular
Reçetede sadece SPH yazıyor, CYL boş. Eksik mi?
Hayır — astigmatınız yoksa CYL boş veya 0.00 olur. Bu normal.
İki gözün PD'si farklı olabilir mi?
Evet. Yüz simetrisi tam ortada olmadığı için monoküler PD'ler 1-2 mm farklı olabilir. Özellikle progresif lens için bu fark kritiktir.
Reçete üzerinde "OU" yazıyor, ne demek?
OU (Oculus Uterque): "Her iki göz" anlamına gelir. Her iki göze aynı değer önerildiğinde tek satırda OU olarak yazılır.
Reçete elimde, online gözlük sipariş edebilir miyim?
Türkiye'de optik gözlük satışı optisyenlik ruhsatlı yer zorunluluğu vardır (5193 sayılı kanun). Sars Optik gibi ruhsatlı online satıcılardan PD ölçümü ile birlikte sipariş edebilirsiniz.
Çocuğumun reçetesi her yıl değişiyor. Normal mi?
Evet — çocuk ve gençlerde göz büyüdükçe optik aks da değişir. 6 ay - 1 yıl kontrol önerilir. Miyop ilerlemesi varsa miyop kontrol lensleri (multifokal, ortokerataloji) düşünülebilir.
Reçetenizi anlamak gözlüğünüzü doğru seçmenin ilk adımı. Sars Optik İzmir Menderes mağazamızda veya online sipariş sırasında uzman optisyenlerimiz reçetenizi okuyup en uygun lens ve çerçeve kombinasyonunu önermek üzere hazır.